عروسکهایی که تاریخ جام جهانی را ساختند
از ویلی تا موجودات فضایی
جام جهانی فوتبال، فراتر از یک آوردگاه ورزشی و صحنه درخشش ستارگان، همواره با نمادها و شخصیتهایی همراه بوده که در خاطره جمعی عاشقان این ورزش نقش بستهاند. عروسکهای رسمی جام جهانی، پدیدهای که از سال ۱۹۶۶ آغاز شد، به یکی از مهمترین ابزارهای فرهنگی و تبلیغاتی فیفا تبدیل شدهاند؛ شخصیتهایی که هر کدام به نوعی بازتابدهنده هویت، فرهنگ و نگرش کشور میزبان به فوتبال و جهان بودهاند.
آغاز یک سنت: ویلی؛ شیر انگلیسی (۱۹۶۶)
نخستین عروسک تاریخ جام جهانی، «ویلی» بود؛ یک شیر کارتونی که در جام جهانی ۱۹۶۶ انگلیس معرفی شد. انتخاب شیر به عنوان نماد، تصادفی نبود. شیر قرنها نماد سلطنت، قدرت و هویت ملی انگلیس بوده و طراحان مسابقات تلاش کردند از این نماد تاریخی برای معرفی هرچه بهتر این رویداد بزرگ استفاده کنند. ویلی، با لباس منقش به پرچم بریتانیا و ظاهری شاد و بشاش، به سرعت محبوبیت یافت و این موفقیت، فیفا را بر آن داشت تا برای تمامی جامهای جهانی بعدی، عروسک رسمی طراحی کند.
خوانیتو؛ نمایندهای از شور لاتین (۱۹۷۰)
چهار سال بعد، مکزیک در جام جهانی ۱۹۷۰ «خوانیتو» را معرفی کرد؛ پسربچهای با کلاه بزرگ مکزیکی و لباس تیم ملی این کشور. این شخصیت، نماینده مردم عادی مکزیک و شور و اشتیاق فوتبالی آمریکای لاتین بود. انتخاب یک کودک به عنوان نماد مسابقات، نشاندهنده نگاه گرم و صمیمی میزبان بود؛ کشوری که میخواست فوتبال را جشنی برای زندگی معرفی کند.
تیپ و تاپ؛ نماد اتحاد و دوستی آلمان (۱۹۷۴)
در جام جهانی ۱۹۷۴ آلمان غربی، دو شخصیت به نامهای «تیپ» و «تاپ» انتخاب شدند. این دو کودک با لباس سفید تیم ملی آلمان و نوشتههای مخصوص جام جهانی، نمادی از دوستی، اتحاد و همکاری بودند. آلمان که هنوز تحت تأثیر خاطرات جنگ جهانی قرار داشت، تلاش میکرد تصویری صلحطلبانه و انسانی از خود ارائه دهد و این دو شخصیت دقیقاً در همین راستا طراحی شدند.
گائوچیتو؛ ادای احترام به فرهنگ بومی آرژانتین (۱۹۷۸)
آرژانتین در جام جهانی ۱۹۷۸ «گائوچیتو» را معرفی کرد؛ پسربچهای با لباس گاوچرانهای سنتی آرژانتینی. او کلاه، دستمال گردن و شلاق مخصوص گاوچرانهای آمریکای جنوبی را همراه داشت. انتخاب این عروسک، به نوعی ادای احترام به فرهنگ بومی و سنتی آرژانتین بود و نشان میداد که فوتبال در این کشور، بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم است.
نارانخیتو؛ طعم اسپانیا
در جام جهانی (۱۹۸۲)
در جام جهانی ۱۹۸۲ اسپانیا، برای نخستین بار، یک میوه به عنوان نماد مسابقات انتخاب شد. «نارانخیتو»، یک پرتقال خندان بود که لباس تیم ملی اسپانیا را بر تن داشت. اسپانیا یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پرتقال در جهان است و انتخاب این میوه، اشارهای مستقیم به اقتصاد و محصولات مشهور کشور میزبان داشت. این عروسک به سرعت محبوب شد و هنوز هم به عنوان یکی از ماندگارترین نمادهای تاریخ جام جهانی به شمار میرود.
پیکه؛ تندی و انرژی مکزیکی (۱۹۸۶)
مکزیک در بازگشت دوبارهاش به میزبانی جام جهانی ۱۹۸۶، «پیکه» را معرفی کرد؛ یک فلفل تند سبزرنگ با سبیل سنتی مکزیکی و کلاه معروف این کشور. طراحان مسابقات با این انتخاب قصد داشتند فرهنگ غذایی و حالوهوای پرانرژی مکزیک را به نمایش بگذارند. پیکه، یکی از متفاوتترین و خلاقانهترین نمادهای تاریخ جام جهانی بود.
چائو؛ انتزاعیترین نماد تاریخ
جام جهانی (۱۹۹۰)
در جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا، مسیر طراحی عروسکها کاملاً تغییر کرد. «چائو» شخصیتی انتزاعی بود که از خطوط و اشکال هندسی با رنگهای پرچم ایتالیا ساخته شده بود و به جای صورت، یک توپ فوتبال داشت. این طراحی مدرن و متفاوت، بازتابی از هنر معاصر و نگاه نوین ایتالیا به جهان بود. هرچند برخی هواداران ارتباط زیادی با آن برقرار نکردند، اما چائو همچنان یکی از خاصترین نمادهای تاریخ جام جهانی محسوب میشود.
استرایکر؛ سگی برای خانوادهها (۱۹۹۴)
آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۴ «استرایکر» را انتخاب کرد؛ سگی فوتبالیست با لباس تیم ملی آمریکا. سگ در فرهنگ آمریکایی حیوانی محبوب و صمیمی است و برگزارکنندگان امیدوار بودند با انتخاب چنین شخصیتی، فوتبال را برای خانوادهها و کودکان آمریکایی جذابتر کنند. این نخستین بار بود که مردم آمریکا در انتخاب عروسک جام جهانی رأیگیری کردند.
فوتیکس؛ خروس قهرمان فرانسوی (۱۹۹۸)
فرانسه در جام جهانی ۱۹۹۸ «فوتیکس» را معرفی کرد؛ خروسی رنگارنگ که از نماد تاریخی فرانسه الهام گرفته شده بود. خروس در فرهنگ فرانسوی، نشانه غرور ملی، شجاعت و بیداری است. موفقیت فرانسه در آن جام و قهرمانی این تیم، باعث شد فوتیکس به یکی از محبوبترین نمادهای جام جهانی تبدیل شود.
آتو، کاز و نیک
سفری به دنیای فضایی (۲۰۰۲)
در جام جهانی ۲۰۰۲ کره جنوبی و ژاپن، سه موجود فضایی به نامهای «آتو»، «کاز» و «نیک» انتخاب شدند. این شخصیتها، فضایی علمیتخیلی داشتند و نشاندهنده نگاه تکنولوژیک و آیندهمحور دو کشور میزبان بودند. انتخاب چنین طراحی متفاوتی، بازتابی از پیشرفت فناوری در شرق آسیا بود.
گولئو ششم؛ بازگشت شیر به آلمان (۲۰۰۶)
آلمان در جام جهانی ۲۰۰۶ دوباره به سراغ شیر رفت و «گولئو ششم» را معرفی کرد؛ شیری فوتبالیست که همراه با یک توپ سخنگو به نام «پیله» دیده میشد.