مروری بر جام جهانی 2014
مانشافت برزیل را به آتش کشید
تابستان ۲۰۱۴، برزیل دوباره به قلب تپنده فوتبال جهان تبدیل شد؛ سرزمینی که مردمش فوتبال را نه یک ورزش، بلکه بخشی از هویت ملی خود میدانند. جام جهانی پس از ۶۴ سال به خانه برگشته بود تا خاطره تلخ «ماراکانازو» را پاک کند اما سرنوشت، تراژدی تازهای برای سلسائو نوشته بود؛ تراژدیای که حتی سنگینتر و تحقیرآمیزتر از شکست مقابل اروگوئه در سال ۱۹۵۰ به نظر میرسید. جام جهانی ۲۰۱۴ در نهایت به تورنمنتی بدل شد که در آن اشک، شگفتی، فوتبال هجومی و فروپاشی قدرتهای قدیمی در کنار هم معنا پیدا کردند؛ جامی که آلمان را به اوج رساند و حسرتی ابدی بر چهره لیونل مسی نشاند.
برزیل میزبان با امید فتح ششمین جام وارد مسابقات شد. حضور نیمار، ستاره جوان و محبوب مردم، شور عظیمی در کشور ایجاد کرده بود اما کابوس از جایی آغاز شد که کمتر کسی تصورش را میکرد. در نیمهنهایی، برزیل بدون نیمار مصدوم و تیاگو سیلوای محروم برابر آلمان قرار گرفت؛ مسابقهای که قرار بود نبرد دو غول سنتی فوتبال باشد اما تنها در عرض چند دقیقه به یکی از عجیبترین فروپاشیهای تاریخ ورزش تبدیل شد. در ورزشگاه مینیهرو، آلمان ماشینوار و بیرحم بازی کرد. شاگردان یواخیم لوو در ۲۹ دقیقه نخست پنج بار دروازه برزیل را باز کردند و ورزشگاهی مملو از تماشاگر را در شوکی غیرقابل توصیف فرو بردند. سکوت مرگبار هواداران برزیلی در کنار چهرههای اشکآلودشان، تصویری شد که برای همیشه در حافظه فوتبال باقی ماند. بازی در نهایت با نتیجه تاریخی ۷ بر ۱ به سود آلمان پایان یافت؛ شکستی که رسانههای برزیلی آن را «مینیهرازو» نامیدند، واژهای برگرفته از فاجعه ماراکانا در سال ۱۹۵۰.
در همان مسابقه، میروسلاو کلوزه نیز تاریخسازی کرد. مهاجم آرام و فرصتطلب آلمان با گلزنی مقابل برزیل، شانزدهمین گل خود در جامهای جهانی را ثبت کرد و رکورد رونالدوی برزیلی را شکست تا به برترین گلزن تاریخ این رقابتها تبدیل شود؛ آن هم در خاک برزیل و مقابل چشمان هواداران ماتمزده میزبان.
اما تراژدی جام تنها به برزیل محدود نشد. در سوی دیگر، آرژانتین با رهبری لیونل مسی تا فینال پیش رفت و رؤیای فتح جام جهانی را در سر داشت. مسی که در آن زمان چهار توپ طلا را فتح کرده بود، تنها یک جام جهانی کم داشت تا جایگاهش در تاریخ فوتبال را تثبیت کند. او با نمایشهای درخشان، آرژانتین را از موانع دشوار عبور داد و حالا تنها یک قدم تا جاودانگی فاصله داشت.
فینال در ورزشگاه افسانهای ماراکانا برگزار شد؛ جایی که میلیونها آرژانتینی امیدوار بودند مسی همان کاری را انجام دهد که مارادونا در ۱۹۸۶ کرده بود. بازی بسیار نزدیک و محتاطانه دنبال شد. آلمان مالکیت بیشتری داشت اما آرژانتین خطرناکتر ظاهر میشد و حتی گونزالو هیگواین بهترین فرصت مسابقه را از دست داد. با این حال، بازی بدون گل به وقتهای اضافه کشید.
در دقیقه ۱۱۳، لحظهای رقم خورد که سرنوشت جام را تغییر داد. آندره شورله از جناح چپ نفوذ کرد و توپ را به ماریو گوتزه رساند؛ بازیکنی که دقایقی قبل به زمین آمده بود. گوتزه توپ را با سینه مهار کرد و با ضربهای والی دروازه رومرو را گشود تا آلمان یک بر صفر پیش بیفتد. این گل، نه فقط قهرمانی آلمان، بلکه پایان رؤیای مسی بود. تصویری که بعد از بازی ثبت شد، به یکی از معروفترین قابهای تاریخ جام جهانی تبدیل شد؛ مسی در حالی که جایزه بهترین بازیکن تورنمنت را در دست داشت، با نگاهی غمگین به جام طلایی خیره شده بود. در کنار قهرمانی آلمان، جام جهانی ۲۰۱۴ پایان یک عصر را نیز رقم زد؛ عصر سلطه اسپانیا و فوتبال تیکیتاکا. اسپانیاییها که با قهرمانی در یورو ۲۰۰۸، جام جهانی ۲۰۱۰ و یورو ۲۰۱۲ فوتبال جهان را تسخیر کرده بودند، در برزیل فروپاشیدند. هلند در نخستین بازی مرحله گروهی با نتیجه تحقیرآمیز ۵ بر ۱ اسپانیا را درهم کوبید. گل معروف روبین فنپرسی که با پروازی تماشایی و ضربه سری خیرهکننده به ثمر رسید، به نماد این مسابقه تبدیل شد؛ گلی که بسیاری آن را زیباترین گل آن جام میدانند. جام ۲۰۱۴ همچنین سکوی پرتاب ستارهای جوان از کلمبیا بود؛ خامس رودریگز. هافبک خوشتکنیک کلمبیا با شش گل عنوان آقای گل مسابقات را کسب کرد و با گل فوقالعادهاش مقابل اروگوئه جهان را شگفتزده کرد؛ ضربهای تماشایی پس از کنترل سینه که مستقیم به زیر تیر دروازه رفت. درخشش او باعث شد خیلی زود راهی رئال مادرید شود و به یکی از محبوبترین بازیکنان آن دوره تبدیل گردد.
در میان شگفتیهای جام، نام کاستاریکا نیز میدرخشید. تیمی که در گروه مرگ کنار ایتالیا، انگلیس و اروگوئه قرار داشت، برخلاف همه پیشبینیها صدرنشین شد و تا مرحله یکچهارم نهایی پیش رفت. کیلور ناباس، دروازهبان این تیم، با واکنشهای خارقالعاده خود به یکی از ستارههای تورنمنت بدل شد و بعدها به رئال مادرید پیوست.
برای فوتبالدوستان ایرانی نیز جام جهانی ۲۰۱۴ خاطرهای فراموشنشدنی ساخت. تیم ملی ایران با هدایت کارلوس کیروش، نمایشی منظم و جنگنده ارائه داد. پس از تساوی بدون گل مقابل نیجریه، ایران برابر آرژانتین قرار گرفت؛ مسابقهای که بسیاری انتظار داشتند با شکست سنگین ایران همراه شود اما شاگردان کیروش نمایشی شجاعانه و کمنقص ارائه دادند.
دفاع فشرده و هماهنگ ایران، ستارههای آرژانتین را سردرگم کرده بود و علیرضا حقیقی یکی از بهترین بازیهای دوران حرفهای خود را انجام داد. ایران حتی روی ضدحملات خطرناک ظاهر شد و موقعیتهایی طلایی برای گلزنی داشت. مسابقه تا دقیقه ۹۰ بدون گل ادامه داشت و جهان در آستانه یکی از بزرگترین شگفتیهای جام قرار گرفته بود، اما نابغهای به نام لیونل مسی سرنوشت را تغییر داد. او در دقیقه ۹۱ از پشت محوطه جریمه با ضربهای دقیق توپ را به گوشه دروازه فرستاد تا آرژانتین پیروز شود. هرچند ایران شکست خورد، اما تحسین کارشناسان و رسانههای بینالمللی را برانگیخت.
جام جهانی ۲۰۱۴ در نهایت با قهرمانی شایسته آلمان به پایان رسید؛ تیمی که حاصل یک برنامهریزی بلندمدت، ساختار حرفهای و نسلی طلایی بود. این جام همچنین آغازگر دورهای تازه در فوتبال مدرن شد؛ دورانی که در آن نقش دروازهبانها تغییر کرد و مانوئل نویر با سبک «سوئیپر-کیپر» استانداردهای جدیدی تعریف کرد. برزیل ۲۰۱۴ ثابت کرد که در فوتبال امروز، سازماندهی، انسجام و کار تیمی میتواند حتی بزرگترین استعدادهای فردی را شکست دهد؛ درسی که با اشک برزیلیها و حسرت مسی برای همیشه در تاریخ ماندگار شد.