از برزخ برلین تا حماسه دوحه
نقشه راه فرانسوی برای زنده ماندن
فرخ حسابی/ تیم ملی فرانسه در فاصله میان جامهای جهانی ۲۰۰۶ و ۲۰۲۲ یکی از پیچیدهترین و دراماتیکترین مسیرهای تاریخ فوتبال ملی را طی کرد؛ مسیری که از تراژدی و فروپاشی آغاز شد و به بازسازی، اقتدار و خلق نسلی تازه از قهرمانان رسید. از ضربه سر جنجالی زینالدین زیدان در برلین تا هتتریک تاریخی کیلیان امباپه در فینال دوحه، فرانسه نهتنها هویت فوتبالی خود را از نو تعریف کرد، بلکه الگویی تازه از تابآوری و انسجام را به نمایش گذاشت.
پایان عصر اسطورهها
جام جهانی ۲۰۰۶ برای فرانسه با تردید و نگرانی آغاز شد. تیمی پا به سن گذاشته که در مرحله گروهی نمایش درخشانی نداشت و تنها با اتکا به تجربه بازیکنان قدیمی توانست از بحران عبور کند. بازگشت زینالدین زیدان، کلود ماکلله و لیلیان تورام به تیم ملی، آخرین امید فرانسویها برای نجات نسلی بود که روزگاری بر فوتبال جهان سلطه داشت.
زیدان در آن تورنمنت مانند یک منجی ظاهر شد. او برابر اسپانیا و برزیل درخشید و فرانسه را به فینال رساند. در دیدار نهایی مقابل ایتالیا نیز با پنالتی معروف «پاننکا» دروازه جانلوئیجی بوفون را باز کرد و تصویری جاودانه خلق کرد. اما همان مسابقه به تراژدی بزرگ فوتبال فرانسه تبدیل شد؛ جایی که زیدان پس از درگیری لفظی با مارکو ماتراتزی، با ضربه سر به سینه مدافع ایتالیا اخراج شد.
تصویر خروج زیدان از زمین در حالی که جام جهانی کنار او قرار داشت، به یکی از تلخترین قابهای تاریخ فوتبال تبدیل شد. فرانسه پس از آن اخراج از نظر روحی فروپاشید و در ضربات پنالتی شکست خورد. پایان نسل طلایی فرانسه از همان شب آغاز شد، نسلی که بیش از اندازه به نبوغ یک ستاره وابسته بود.
سقوطی که به رسوایی ملی تبدیل شد
پس از جام جهانی ۲۰۰۶، تیم ملی فرانسه وارد دورهای از آشفتگی و افت شد. یورو ۲۰۰۸ با حذف زودهنگام و عملکردی ناامیدکننده به پایان رسید و بحران اعتماد به تیم ملی افزایش یافت. در مسیر صعود به جام جهانی ۲۰۱۰ نیز گل معروف تیری آنری با استفاده از خطای هند برابر ایرلند، مشروعیت صعود فرانسه را زیر سؤال برد.
اما آنچه در آفریقای جنوبی رخ داد، از یک ناکامی فوتبالی فراتر رفت و به بحرانی ملی تبدیل شد. شکست مقابل مکزیک و اختلاف شدید میان نیکولا آنلکا و ریمون دومنک، فضای تیم را منفجر کرد. انتشار جزئیات توهین آنلکا به سرمربی در رسانهها باعث شد فدراسیون فوتبال فرانسه او را اخراج کند.
چند روز بعد، بازیکنان فرانسه در اقدامی بیسابقه حاضر نشدند از اتوبوس تیم پیاده شوند و تمرین کنند. تصاویر بازیکنان پشت پردههای بسته اتوبوس در کمپ کنیسنا، به نماد فروپاشی کامل تیم ملی فرانسه تبدیل شد. رابرت دوورن، مربی بدنساز تیم، در اوج عصبانیت ساعتش را به زمین کوبید و با پاتریس اورا درگیر شد؛ صحنههایی که نشان میداد ساختار تیم ملی کاملاً از هم پاشیده است.
حذف فرانسه در مرحله گروهی تنها بخشی از فاجعه بود. این تیم به سوژه تمسخر جهان تبدیل شد و حتی در فرانسه تحقیقات پارلمانی درباره بحران تیم ملی شکل گرفت.
آغاز بازسازی با لوران بلان
پس از آن رسوایی، لوران بلان هدایت تیم ملی را برعهده گرفت؛ مربیای که خود عضو نسل قهرمان ۱۹۹۸ بود و مأموریت داشت اعتبار ازدسترفته فرانسه را بازگرداند. او ابتدا بسیاری از بازیکنان درگیر در ماجرای کنیسنا را کنار گذاشت و سعی کرد نظم و آرامش را به اردو بازگرداند.
با وجود این، فوتبال فرانسه همچنان درگیر بحرانهای تازه بود. ماجرای جنجالی «سهمیهبندی» بازیکنان دوتابعیتی در آکادمیهای فوتبال، بحثهای گستردهای درباره هویت و تنوع در فوتبال فرانسه به راه انداخت. در چنین شرایطی، یورو ۲۰۱۲ آزمونی مهم برای پروژه بازسازی بلان بود.
فرانسه تا مرحله یکچهارم نهایی پیش رفت اما شکست برابر اسپانیا نشان داد این تیم هنوز فاصله زیادی تا بازگشت به اوج دارد.
دیدیه دشان؛ معمار نظم جدید
در تابستان ۲۰۱۲، دیدیه دشان بهعنوان سرمربی فرانسه انتخاب شد؛ کاپیتان قهرمان جام جهانی ۱۹۹۸ که شخصیتی مقتدر و نتیجهگرا داشت. دشان برخلاف بسیاری از مربیان فرانسوی، فوتبال زیبا را اولویت نخست نمیدانست. او اعتقاد داشت موفقیت از دل نظم، اتحاد و فداکاری جمعی بهدست میآید.
با وجود شکست مقابل آلمان، حس امید به فوتبال فرانسه بازگشته بود. تیم دشان دیگر شکننده و متزلزل نبود؛ بلکه نشانههایی از شخصیت و انسجام در آن دیده میشد.
شکستهایی که فرانسه را قویتر کرد
یورو ۲۰۱۶ فرصتی طلایی برای فرانسه بود؛ مسابقاتی که در خاک این کشور برگزار میشد و انتظار قهرمانی بسیار بالا بود. دشان در آن تورنمنت نیز بر نظم و انضباط تأکید کرد و حتی کریم بنزما را بهدلیل حواشی پرونده ماتیو والبوئنا کنار گذاشت.
فرانسه با عبور از آلمان به فینال رسید، اما برابر پرتغال شکست خورد. گل ادر در وقتهای اضافه، رؤیای قهرمانی میزبان را نابود کرد. با این حال، تفاوت بزرگ این شکست با ناکامیهای گذشته در واکنش تیم بود. فرانسه فرو نریخت و انسجام خود را از دست نداد.
این شکست به تیم دشان شخصیت بیشتری بخشید. بازیکنان آموختند چگونه فشار، ناکامی و انتظارات سنگین را مدیریت کنند؛ تجربهای که زمینهساز قهرمانی در جام جهانی ۲۰۱۸ شد.
قهرمانی با فلسفه عملگرایی
جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه، شاهکار دیدیه دشان بود. فرانسه برخلاف بسیاری از تیمهای مدعی، مالکیت توپ بالایی نداشت و بیشتر بر دفاع منسجم و ضدحملات سریع تکیه میکرد. ترکیب تیم بهگونهای طراحی شده بود که هر بازیکن نقشی مشخص در خدمت سیستم داشته باشد.
انگولو کانته و بلیز ماتوئیدی با دوندگی بیوقفه تعادل تیم را حفظ میکردند، پل پوگبا خلاقیت را به خط میانی میآورد و اولیویه ژیرو با وجود گل نزدن، نقشی کلیدی در ساختار هجومی داشت. در این میان، کیلیان امباپه با سرعت و انفجار فوقالعادهاش به ستاره جدید فوتبال جهان تبدیل شد.
فرانسه در مسیر قهرمانی، آرژانتین، اروگوئه، بلژیک و کرواسی را شکست داد و دومین ستاره را روی پیراهن خود نشاند. این قهرمانی بیش از هر چیز، پیروزی فوتبال جمعی بر فردگرایی بود؛ پاسخی مستقیم به بحرانهایی که فوتبال فرانسه در سالهای قبل تجربه کرده بود.
امباپه و تداوم امپراطوری فرانسه
پس از قهرمانی ۲۰۱۸، فرانسه همچنان یکی از قدرتمندترین تیمهای جهان باقی ماند. ساختار استعدادیابی این کشور، بهویژه مرکز معروف کلرفونتن، نسلهای تازهای از بازیکنان نخبه را تولید میکرد و اجازه نمیداد تیم دچار افت شود.
در جام جهانی ۲۰۲۲، فرانسه با وجود مصدومیت چند ستاره بزرگ باز هم به فینال رسید. این بار کیلیان امباپه رهبر اصلی تیم بود. او در فینال مقابل آرژانتین با هتتریک تاریخیاش فرانسه را از شکست قطعی نجات داد و مسابقه را به وقت اضافه و ضربات پنالتی کشاند.
اگرچه فرانسه در نهایت جام را به آرژانتین و لیونل مسی واگذار کرد، اما واکنش این تیم تحسینبرانگیز بود.
میراث بزرگ دشان
دیدیه دشان طی بیش از یک دهه، فرانسه را از تیمی بحرانزده و بیثبات به قدرتی پایدار در فوتبال جهان تبدیل کرد. یک قهرمانی جهان، دو حضور در فینال جام جهانی و قهرمانی در لیگ ملتهای اروپا، تنها بخشی از دستاوردهای اوست.
اما شاید مهمترین میراث دشان، تغییر فرهنگ تیم ملی فرانسه باشد. او وابستگی به ستارههای منفرد را از بین برد و ذهنیتی ساخت که در آن، مقاومت، اتحاد و بازگشت از بحران به بخشی از هویت تیم تبدیل شد.
اکنون با نزدیک شدن به پایان دوران دشان پس از جام جهانی ۲۰۲۶، بسیاری معتقدند زینالدین زیدان گزینه طبیعی جانشینی اوست. اگر این اتفاق رخ دهد، چرخهای تاریخی کامل خواهد شد؛ مردی که خروج تلخش در برلین آغازگر دوران آشوب فرانسه بود، شاید حالا وارث تیمی شود که از خاکستر همان بحران، به یک امپراطوری مدرن فوتبال تبدیل شده است.
خداحافظی پس از ۲۰۲۶
دیدیه دشان، سرمربی پرافتخار تیم ملی فرانسه، پس از جام جهانی ۲۰۲۶ از سمت خود کنارهگیری خواهد کرد. این خبر در حالی منتشر میشود که دشان از سال ۲۰۱۲ هدایت تیم ملی فرانسه را بر عهده داشته و در این مدت افتخارات متعددی را برای این تیم به ارمغان آورده است. دشان که خود اسطورهای زنده در فوتبال فرانسه به شمار میرود، با قهرمانی در جام جهانی ۲۰۱۸، نایبقهرمانی در جام جهانی ۲۰۲۲ و یورو ۲۰۱۶، به پرافتخارترین مربی تاریخ تیم ملی فرانسه تبدیل شده است. او همچنین یکی از تنها سه نفر در تاریخ فوتبال است که هم به عنوان بازیکن (کاپیتان فرانسه در قهرمانی ۱۹۹۸) و هم به عنوان سرمربی، جام جهانی را فتح کرده است. رکورد ۱۰۵ پیروزی، دشان را به پربردترین مربی تاریخ تیم ملی فرانسه بدل ساخته است.
نینجای پرحاشیه
کیلیان امباپه، فوقستاره رئال مادرید، پس از خداحافظی هوگو لوریس از تیم ملی، در مارس ۲۰۲۳ از سوی دیدیه دشان به عنوان کاپیتان جدید فرانسه منصوب شد. او با ۵۶ گل زده در رده دوم برترین گلزنان تاریخ فرانسه پس از الیویه ژیرو قرار دارد. امباپه که سابقه قهرمانی در جام جهانی ۲۰۱۸ و نایبقهرمانی در ۲۰۲۲ را دارد، در جام جهانی ۲۰۲۶ با وجود مصدومیت جزئی از ناحیه ران، رهبری تیم را در آمریکای شمالی برعهده خواهد گرفت.
Group I
هفدهمین حضور در جام جهانی
سرمربی: دیدیه دشان
کاپیتان: کیلیان امباپه
بهترین عملکرد: قهرمانی 2018 و1998
رتبه در رده بندی فیفا: یک
ستارگان: عثمان دمبله (پاری سن ژرمن)، رایان شرکی (منچسترسیتی)
و مایکل اولیسه (بایرن مونیخ)
برنامه بازیها
سهشنبه 26 خرداد: فرانسه – سنگال ساعت 22:30
سهشنبه 2 تیر : فرانسه - عراق ساعت 00:30
جمعه 5 تیر: نروژ – فرانسه ساعت 22:30