ویژه
افتخاری در سایه فراموشی
در رستوران «الکوارتیتو» در بوئنوس آیرس، دیوارهای آبی آسمانی پوشیده از تصاویر اسطورههای فوتبال است؛ فضایی که بیش از یک رستوران، به موزهای برای ستایش فوتبال آرژانتین شباهت دارد. در مرکز این فضا، جایگاهی ویژه به دیگو مارادونا، قهرمان افسانهای جام جهانی ۱۹۸۶ اختصاص یافته است؛ اسطورهای که با وجود فراز و نشیبهای زندگی شخصی، همچنان در قلب هواداران جایگاهی بیبدیل دارد اما در میان این حجم از ستایش و یادبود، یک خلأ بزرگ به چشم میخورد؛ خلأیی که به یکی از دو قهرمانی جهان آرژانتین مربوط میشود. این کشور دو بار جام جهانی را فتح کرده است، یکبار در سال ۱۹۸۶ با مارادونا و در سال ۱۹۷۸، زمانی که میزبان رقابتها بود. با این حال، تیم قهرمان ۱۹۷۸، امروز در حافظه عمومی و حتی در نمادهای شهری، حضوری بسیار کمرنگ دارد. در «الکوارتیتو»، تنها دو عکس کوچک از آن تیم در گوشهای دور از دید اصلی نصب شده؛ تصاویری که حتی در مقایسه با دیگر نمادهای ورزشی، جایگاهی حاشیهای دارند. این در حالی است که قهرمانی ۱۹۸۶ تقریباً در تمام فضاهای فرهنگی و ورزشی کشور حضوری پررنگ و ماندگار دارد. این کمرنگی صرفاً یک غفلت ساده نیست. در مراسم سیامین سالگرد قهرمانی ۱۹۷۸ که همزمان با یادبود قربانیان دوران دیکتاتوری نظامی برگزار شد، ورزشگاه مونومنتال با استقبال بسیار اندکی روبهرو شد. حتی اجرای رایگان یکی از چهرههای برجسته موسیقی آرژانتین نیز نتوانست جمعیت قابل توجهی را جذب کند. در همین مراسم، ۱۹ نفر از ۲۲ بازیکن آن تیم نیز حضور نداشتند. برای ناظران بیرونی، کنار گذاشته شدن یکی از قهرمانان جهان از حافظه جمعی کشوری فوتبالی، تصمیمی عجیب به نظر میرسد اما در آرژانتین، این فراموشی ریشه در تاریخ دارد. جام جهانی ۱۹۷۸ در دوران حکومت نظامی برگزار شد؛ دورهای تاریک که بسیاری از شهروندان، آن قهرمانی را نه یک افتخار ملی، بلکه بخشی از روایت تلخ سرکوب و اختناق میدانند. به همین دلیل، قهرمانی ۱۹۷۸ همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد؛ افتخاری ورزشی که زیر سایه سنگین تاریخ سیاسی کشور، جایگاه خود را در حافظه جمعی بهسختی حفظ کرده است.
جام جهانی ۱۹۷۸
از نگاه یک زندانی سیاسی
صدای رادیو در سلول تاریک پیچیده بود: فینال جام جهانی ۱۹۷۸، آرژانتین برابر هلند. در زندانهای مخفی دوران دیکتاتوری نظامی، زندانیان سیاسی در سکوت و اضطراب این مسابقه را دنبال میکردند؛ در شرایطی سخت و غیرانسانی، با حداقل امکانات و در فضایی آکنده از ترس. نوربرتو لیفسکی، یکی از زندانیان سیاسی آن دوران، سالها بعد از آن روزها میگوید که در سلولی کوچک و شلوغ، همراه با دیگر بازداشتشدگان، تلاش میکردند از اخبار مسابقه باخبر شوند. آنها شهروندانی بودند که به اتهام فعالیتهای سیاسی ربوده شده و بدون محاکمه در بازداشتگاههای مخفی نگهداری میشدند. در آن روزها، جام جهانی برای زندانیان تنها یک رویداد ورزشی نبود، بلکه به موضوعی پیچیده و دوگانه تبدیل شده بود. برخی از زندانیان، با وجود شرایط سخت، همچنان از علاقه خود به تیم ملی آرژانتین سخن میگفتند؛ تیمی که سالها با آن بزرگ شده بودند. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند حکومت نظامی از این موفقیت ورزشی برای مشروعیتبخشی به خود استفاده میکند. این اختلاف نگاه، حتی در میان زندانیانی که در شرایط مشابه و با سرنوشتهای مشترک در کنار هم بودند، تنشهایی ایجاد کرده بود؛ هرچند امکان بیان آشکار آن بسیار محدود بود. در نهایت، با پیروزی ۳-۱ آرژانتین مقابل هلند و قهرمانی این کشور در جام جهانی، جشن و شادی در خیابانهای بوئنوس آیرس آغاز شد اما در همان زمان، در پشت دیوارهای زندان، بسیاری از زندانیان تنها صدای شادی بیرون را از دور میشنیدند.
فرانسه با پیراهن قرضی
به میدان رفت
جام جهانی ۱۹۷۸ دستمایه یکی از عجیبترین حواشی فنی تاریخ فوتبال نیز شد؛ جایی که تیم ملی فرانسه مجبور شد پیراهن یک باشگاه محلی ناشناس را به تن کند. این اتفاق در دیدار مرحله گروهی بین فرانسه و مجارستان رخ داد. مشکل از آنجا آغاز شد که هر دو تیم با پیراهنهای سفید وارد زمین شدند. در شرایط عادی، این اشکال چند دقیقهای بیشتر تأخیر ایجاد نمیکند اما در آرژانتینِ ۱۹۷۸ تلویزیون ملی تنها تصاویر سیاهوسفید پخش میکرد. در نبود رنگ، تشخیص دو تیم با هر دو لباس سفید برای بینندگان غیرممکن بود. مسئولان مسابقه چارهای جز تعویض فوری پیراهن یکی از تیمها نداشتند. مجارستان حاضر به تغییر نشد، بنابراین فرانسه ناچار شد به دنبال لباس قرضی بگردد. بدین ترتیب، بازیکنان فرانسه پیراهنهای آبیوسفید باشگاه محلی «کلوب اتلتیکو کیمبرلی» از شهر مار دل پلاتا را به تن کردند.