وقتی فوتبال، کشور را از فروپاشی نجات داد
ما زندهایم، پس تیم داریم
محمدرضا رحیمپور/ در جهانی که معمولاً ناجیان کشورها را در قامت رهبران سیاسی یا چهرههای مذهبی میشناسیم، کمتر کسی تصور میکند یک فوتبالیست بتواند نقشی تاریخی در سرنوشت یک ملت ایفا کند اما ساحل عاج، در میانه یکی از تاریکترین دورههای خود، شاهد چنین معجزهای بود؛ معجزهای که نامش با دیدیه دروگبا گره خورده است.
در سال ۲۰۰۵، زمانی که جنگ داخلی ساحل عاج کشور را به دو پاره متخاصم تقسیم کرده بود، تیم ملی فوتبال به تنها نشانه «وحدت» بدل شد. دروگبا، پس از صعود تاریخی تیم به جام جهانی، در رختکن زانو زد، رو به دوربین کرد و از مردم خواست سلاحها را زمین بگذارند. پیام او ساده بود: «ما ثابت کردیم میتوانیم کنار هم باشیم.» همین چند جمله، بیش از سالها مذاکره سیاسی اثر گذاشت. اندکی بعد، آتشبس اعلام شد. این رخداد بعدها به «معجزه دروگبا» شهرت یافت؛ لحظهای که فوتبال از مرز سرگرمی عبور کرد و به ابزار صلح بدل شد.
این نقش نمادین، سالها بعد نیز ادامه یافت. در دسامبر ۲۰۱۵، ورزشگاه فلیکس هوفوئت بوئینی در آبیجان صحنه یکی از دراماتیکترین فینالهای تاریخ جام ملتهای آفریقا بود؛ دیداری که پس از تساوی، به ضربات پنالتی کشیده شد و با پیروزی نفسگیر ۹-۸ ساحل عاج به پایان رسید. فردای آن روز، رئیسجمهور کشور با چشمانی اشکآلود گفت: «این تیم، کشور را نجات داد.» این جمله اغراقآمیز به نظر نمیرسید، زیرا فوتبال برای مردمی که از جنگ، فقر و شکافهای اجتماعی رنج برده بودند، چیزی فراتر از یک بازی بود.
ساحل عاج کشوری است سرشار از تناقض؛ بزرگترین تولیدکننده کاکائو در جهان، اما با اقتصادی شکننده و مردمی که سهم ناچیزی از این ثروت جهانی دارند. کشاورزان، محصول خود را ارزان میفروشند، در حالی که سود اصلی نصیب بازارهای اروپایی میشود. در چنین شرایطی، فوتبال به یکی از معدود مسیرهای امید بدل شده است؛ راهی برای فرار از فقر و رسیدن به آیندهای متفاوت.
در محلههای فقیر آبیجان، کودکان با توپهای فرسوده روی زمینهای خاکی بازی میکنند، اما با رؤیای دیده شدن در آکادمیهای اروپایی. بسیاری از ستارگان نسل طلایی ساحل عاج، از همین زمینها برخاستهاند اما این «صادرات استعداد» بهایی نیز داشته است؛ بازیکنانی که در خارج رشد کردهاند، گاه پیوند عاطفی عمیقی با سرزمین مادری ندارند. با این حال، وقتی پیراهن نارنجی تیم ملی را بر تن میکنند، همهچیز تغییر میکند.
تیم ملی ساحل عاج، ملقب به «فیلها»، بازتابی از تنوع پیچیده این کشور است؛ کشوری با دهها قومیت، دو دین اصلی و گذشتهای آمیخته به استعمار. در چنین جامعهای، همزیستی یک مهارت حیاتی است. فوتبال این مهارت را به شکلی عینی به نمایش گذاشت. بازیکنانی از شمال و جنوب، مسلمان و مسیحی، در کنار یکدیگر برای هدفی مشترک جنگیدند. آنها نهتنها یک تیم، بلکه یک تصویر ممکن از «کشور واحد» را ساختند.
این تصویر، در سال ۲۰۲۴ بار دیگر جان گرفت. ساحل عاج، میزبان جام ملتهای آفریقا، در مرحله گروهی شکست سنگینی را تجربه کرد و تا آستانه حذف پیش رفت اما بازگشتی شگفتانگیز رقم خورد و پیروزیهای پیاپی و در نهایت قهرمانی مقابل نیجریه. خیابانهای آبیجان پر شد از مردمی که فارغ از تفاوتهای مذهبی و قومی، یکدیگر را در آغوش میکشیدند. این لحظهها، نمونهای از آن چیزی است که جامعهشناسان «وحدت موقتی» مینامند؛ وحدتی شکننده اما حیاتی.
با این حال، پس از خداحافظی دروگبا در سال ۲۰۱۵، تیم ملی دیگر همان انسجام پیشین را نداشت. نسل جدید، هرچند بااستعداد، فاقد آن رهبری کاریزماتیک است که بتواند فراتر از زمین فوتبال اثر بگذارد. دروگبا فقط یک مهاجم نبود؛ او صدایی بود که مردم به آن گوش میدادند، نمادی که میتوانست امید را زنده نگه دارد.
فدراسیون فوتبال تلاش کرده با سرمایهگذاری در آکادمیها این خلأ را جبران کند اما مشکلات ساختاری همچنان پابرجاست؛ کمبود امکانات، ضعف در آموزش مربیان و فساد اداری. این چالشها باعث میشود بسیاری از استعدادها پیش از شکوفایی از مسیر خارج شوند.
با وجود همه این دشواریها، فوتبال در ساحل عاج همچنان زنده است؛ نه فقط به عنوان یک ورزش، بلکه به عنوان پناهگاهی جمعی. در کشوری که هنوز زخمهای جنگ را بر تن دارد و اقتصادش ناپایدار است، تیم ملی به نمادی از بقا تبدیل شده است. هر تورنمنت، فرصتی است برای فراموشی موقت رنجها و بازگشت به حس مشترک «ما».
شاید بهترین توصیف را بتوان در جملهای ساده از یک فروشنده کاکائو در بازار آبیجان یافت: «ما شاید همیشه غذای کافی نداشته باشیم، اما وقتی تیم ملی بازی میکند، از شادی سیر میشویم.» این جمله، حقیقت فوتبال در ساحل عاج را آشکار میکند؛ تغذیه روح، در غیاب رفاه مادی.
فوتبال در این کشور، نه یک تفریح لوکس، بلکه ضرورتی اجتماعی است؛ نیرویی که میتواند مردمی پراکنده را حتی اگر برای مدتی کوتاه، در کنار هم نگه دارد و شاید همین، زیباترین و در عین حال تلخترین کارکرد فوتبال باشد؛ ساختن امید در دل واقعیتی که هنوز با صلح و ثبات فاصله دارد.
کسیه، رهبر ستارگان جوان
فرانک کسیه که یکی از ستارگان اصلی میلان در جریان اسکودتوی سال ۲۰۲۲ بود، نتوانست در بارسلونا دوران درخشانی داشته باشد اما همچنان در ۲۸ سالگی به عنوان کاپیتان و رهبر خط میانی ساحل عاج، نقشی کلیدی در عملکرد تیم ملی کشورش دارد. ستاره این روزهای الاهلی عربستان که در دو فصل متوالی لیگ نخبگان آسیا توانسته عنوان قهرمانی را کسب کند، تنها ستاره مطرح ساحل عاج در این دوره از جام جهانی نخواهد بود. آماد دیالو وینگر راست جوان منچستریونایتد که فصل قابلقبولی را در لیگ برتر انگلیس پشت سر گذاشته، میتواند از خطرناکترین بازیکنان ترکیب تیم ملی ساحل عاج باشد. علاوه بر این بازیکنان، چهره جوان ترکیب ساحل عاج در این دوره یان دیامونده وینگر ۱۸ ساله لایپزیش خواهد بود که با عملکرد خوب خود در بوندسلیگا، توجهات را به خود جلب کرده و گفته میشود باشگاه لیورپول او را برای جانشینی محمد صلاح در ترکیب قرمزهای آنفیلد زیر نظر گرفته است.
سرمربی موقت فاتح آفریقا!
امرسه فاه سرمربی تیم ملی ساحل عاج، یکی از عجیبترین قصهها بین ۴۸ سرمربی حاضر در این دوره جام جهانی را دارد. در مرحله گروهی جام ملتهای آفریقا ۲۰۲۳ به میزبانی خود این کشور، ساحل عاج با سنگینترین شکست خانگی تاریخ خود با ۴ گل از گینه استوایی شکست خورد و با شانس و اقبال و به دلیل نتایج سایر گروهها، توانست به عنوان یکی از بهترین تیمهای سوم راهی مرحله حذفی شود. در خلال تورنمنت، فدراسیون فوتبال این کشور ژان لویی گاسه فرانسوی را اخراج کرد و امرسه فاه سرمربی تیم زیر ۲۳ سال ساحل عاج به عنوان یک گزینه موقت از میانه راه، هدایت تیم ملی را برعهده گرفت. در کمال تعجب، این آغاز یک راه درخشان برای حضور روی نیمکت ساحل عاج بود و این هافبک سابق باشگاه ردینگ انگلیس به عنوان سرمربی موقت، کشورش را به قهرمانی جام ملتهای آفریقا با شکست دادن نیجریه در دیدار فینال رساند. او که پس از نتایج درخشان در مرحله مقدماتی جایگاهش در جام جهانی را تضمین شده میبیند، در دوران بازی خود نیز سابقه بازی برای تیم ملی کشورش در جام جهانی ۲۰۰۶ را دارد اما پیش از جام جهانی ۲۰۱۰، از فهرست تیم ملی ساحل عاج خط خورده بود.
Group E
چهارمین حضور در جام جهانی
سرمربی: امرسه فاه(ساحل عاج)
کاپیتان: فرانک کسیه
بهترین عملکرد: حذف در مرحله گروهی(۲۰۰۶، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۳۴
ستارگان: آماد دیالو(منچستریونایتد)، فرانک کسیه(الاهلی)
یان دیامونده(لایپزیش)
برنامه بازیها:
دوشنبه ۲۵ خرداد: ساحل عاج - اکوادور ۲:۳۰
شنبه ۳۰ خرداد: آلمان - ساحل عاج ۲۳:۳۰
پنجشنبه ۴ تیر: کوراسائو - ساحل عاج ۲۳:۳۰