پنجمین جام جهانی تاریخ فوتبال
نوشدارویی پس از تلخی جنگ
محمدرضا رحیمپور
خبرنگار
از ورزشگاههای کوچک سوئیس تا آن شب بارانی در برن؛ «معجزهای» که نسل طلایی فوتبال مجارستان را در هم کوبید و قصهای به بلندای یک قرن رقم زد
چهارم ژوئیه ۱۹۵۴، درست ۷۰ سال پیش، استادیوم وانکدورف در شهر برن سوئیس دیگر جا برای یک تماشاگر دیگر نداشت. نزدیک ۶۵ هزار نفر زیر بارانی سیلآسا و در هوایی یخبندان، نظارهگر مسابقهای بودند که از مدتها قبل انتظارش را میکشیدند. در یک طرف، تیم شکستناپذیر «مجارستان جادویی» بود با فرانس پوشکاش و شاندور کوچیش، بهترین تیم آن روزهای جهان. در طرف دیگر، آلمان غربی جوان با تنی چند از بازیکنان آماتور و شاید هم KDLI حرفهای.
رسانهها قبل از بازی همه چیز را تمامشده میدانستند. نظرسنجی خبرنگاران حاکی از آن بود که از هر ۴۰ نفر، ۳۹ نفر پیروزی مجارستان را پیشبینی میکردند. کمتر کسی فکرش را هم میکرد که آن شب بارانی، یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ به نام «معجزه برن» ثبت شود. این همان معجزهای بود که مسیر تاریخ فوتبال را تغییر داد، نسلی را اسطوره کرد و نسلی دیگر را بازندههای همیشگیِ یک شبی به یادماندنی.
اما این معجزه از کجا نشأت میگرفت؟ خود مجارها هفت ماه قبل نبود که انگلیس را ۶ بر ۳ در ومبلی در هم کوبیده و به اولین تیم غیربریتانیایی تبدیل شده بودند که موفق میشد تیم «سه شیر» را در خانه مغلوب کند؟ همین مجارها کمتر از یک ماه قبل از جام، دوباره انگلیس را با نتیجه ۷ بر یک از پیش رو برداشته بودند تا قدرت هجومی خود را به رخ بکشند.
انتخاب سوئیس به عنوان میزبان نیز بیمناسبت نبود. سازمان فیفا که یکسال قبل، پنجاهمین سالگرد تأسیس خود را جشن میگرفت، تصمیم گرفت که به بهانه این سالگرد، مهمترین رویداد فوتبالی خود را در مقر اصلی خود، یعنی شهر زوریخ برگزار کند. اما آنچه این تورنمنت را از تمام جامهای قبلی متمایز میکرد، چیزی فراتر از میزبانی بود.
سیستم عجیب گروهی
ساختار مسابقات سال ۱۹۵۴ نیز در نوع خود منحصر بهفرد بود. ۱۶ تیم حاضر در چهار گروه چهارتیمی قرار میگرفتند، اما در یک نوآوری عجیب، هر تیم تنها دو بازی در مرحله گروهی انجام میداد. این سیستم عجیب باعث شد تا تیمهای مدعی مثل اتریش و سوئیس نمایشی پایاپای داشته باشند اما همه چیز به مرحله حذفی موکول میشد.
اما آنچه این جام را به یک تورنمنت خاطرهانگیز تبدیل کرد، میانگین گلهای به ثمر رسیده بود. در مجموع ۲۶ بازی برگزار شده، ۱۴۰ گل به ثمر رسید تا میانگین 5/38 گل در هر بازی به ثبت برسد؛ رکوردی که تا سالها دستنیافتنی باقی ماند. شاندور کوچیش، مهاجم بلندپایه مجارستان با زدن ۱۱ گل (که نیمی از آنها با سر به ثمر رسید) عنوان آقای گلی مسابقات را از آن خود کرد.
نبرد برن
اما این جام تنها به گلهای فراوان خلاصه نمیشد. در یکی از خشنترین بازیهای تاریخ جام جهانی که بعدها به «نبرد برن» معروف شد، مجارستان و برزیل در مرحله یکچهارم نهایی به مصاف هم رفتند. باران شدید و زمین لغزنده، شرایط را برای داوری سخت کرده بود. سه گل و چندین خطای خشن، بازی را به یک جدال تمامعیار تبدیل کرد. در اواخر بازی، داور مجبور شد سه بازیکن (دو برزیلی و یک مجار) را از زمین اخراج کند. این دیدار به قدری متشنج شد که نیروی پلیس سوئیس مجبور شد برای جدا کردن بازیکنان وارد میدان شود. با این حال، مجارستان با نتیجه ۴ بر ۲ پیروز میدان شد و به مرحله نیمهنهایی صعود کرد.
جایی که همه چیز برعکس شد
اما اوج دراماتیکِ جام به فینال موکول شده بود. آلمان غربی که در مرحله گروهی با نتیجه ۸ بر ۳ مغلوب مجارستان شده بود، این بار با ترکیبی متفاوت پا به میدان گذاشته بود. تاکتیک آلمانیها این بود که در فاز گروهی، با بازیکنان ذخیره بازی کنند تا تاکتیکها و نقاط ضعف تیم اصلی لو نرود.
مجارستان، تحت تأثیر مصدومیت فرانس پوشکاش، کاپیتان و بهترین بازیکن خود قرار داشت. با این حال، آنچنان قدرتمند ظاهر شد که بازی را با دو گل از پوشکاش و زولتان تسیبور در ۸ دقیقه ابتدایی آغاز کرد. اما باز هم ایستادگی آلمانیها حیرتانگیز بود. هلموت ران ستاره آلمانی در نیمه دوم با یک شوت از راهدور، بازی را به تساوی کشاند و سپس گل پیروزی را به ثمر رساند. آلمان غربی ۳ بر ۲ پیروز شد تا اولین قهرمانی خود را جشن بگیرد.
پایان یک دوره و آغاز یک افسانه
برای مجارستان اما این شکست پایانی بر رویای بزرگ بود. مجارهای جادویی دیگر هرگز به آن اوج دست پیدا نکردند. انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان (دو سال بعد) بسیاری از ستارگان آن نسل را از کشور فراری داد. پوشکاش راهی رئال مادرید شد و کوچیش نیز به بارسلونا پیوست.
جام جهانی ۱۹۵۴ از منظر تاریخی، نه فقط به خاطر میزبانی سوئیس، بلکه به خاطر «معجزه برن» و «نبرد برن» ماندگار شد. دورهای که فیفا شاهد اولین قهرمانی آلمان غربی بود؛ دورهای که ژول ریمه، بنیانگذار جام جهانی، برای آخرین بار به عنوان رئیس فیفا در یک فینال حضور پیدا کرد. جامی که نشان داد فوتبال همیشه فراتر از پیشبینیهاست؛ جایی که رویاها به حقیقت میپیوندند و شگفتیها خلق میشوند.